AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu icon

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu

Реклама:



Скачать 264.63 Kb.
НазваниеAZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu
страница3/5
Дата конвертации16.03.2013
Размер264.63 Kb.
ТипДокументы
источник
1   2   3   4   5

ÇİLİNGƏRLİK İŞLƏRİ VƏ MATERİALLARI


Çilingerlik isinin terkibine metalin el aletleri ile emali mexanizmlerin ve masinlarin sokulub yigilmasi detallarin temiri yerine qurasdirilmasi hemçinin verilmis pesdahdan ayri-ayri detallarin hazirlanmasi ve.s daxildir.

Materiallarin el ile emali zamani çilingerin goreçeyi esas isler bunlardir: nisanlama, çapma, eyme, duzeltme, kesme, yeyeleme, saberleme, desme, yivaçma, lehimleme, tamamlama.

El-aletleri ile islemeye baçarmaq masinda yaxsi islemek uçun esas sertlerden biridir: çunki her hansi bir dezgahi idare etmek ona qullug etmek mexamizimle

Ri sonmek xarab olan yerlerini temir etmek, qurasdirmaq ve qaydaya salmaq el-aletlerinin isledilmesi baçarigini teleb edir. El-aletleri ile islemeye yalniz çilinger deyilÇ hemçinin yuksek dereçeli fehle her bir tokar traktorçu sofer elektrik montyoru texnik muhendis ve muellim baçarmalidir. Orta umumtehsil mekteblerinde ve texniki pese mekteblerinde sagirdlerin politexnik telim ve terbiyesine rehberlik eden onlara muxtelif pese oyreden muellim el-aletlerinin qurulusunu ve onlarla isleme qaydalarini mukemmel bilmelidir.

Çilingerin isletdiyiesas material metaldir. Texnikada saf metallardan az, onlarin birlesmesinden ise genis istifade olunur. Çunki saf metallari elde etmek çetindir ve onlarda teleb olunan elverisli xasseler yoxdur. Erintiler ise çox yuksek mexaniki fiziki kimyevi ve texnoloji xasselere malikdir.

Metallar ve onlarin erintileri 2(iki) qrupa: qara ve elvan metallara ayrilirlar. Qara metallar demir ve onun erintileri plan çuqun polad ve ferroerintilerden ibaretdir. Qalan metal ve erintiler elvan metallar qrupunu teskil edir.


MƏMULATIN NİŞANLANMASI -6 saat


  1. ^ NİŞANLAMA ALƏTLƏRİ


Detallarin soyuq emalinda nisanlama en vaçib emeliyyatlarindan biridir. Emala serf olunan vaxt ve detalin keyfiyyeti bilavasite duzgun nisanlamadan asilidir. Nisanlama duzgun aparilmadiqda detal korlanir, material ve vaxt itkisine yol verilir.

Nisanlama isleri nisanlama tavasi uzerinde aparilir. Bu tavanin materiali çuqundur, lakin ust sethi deqiq emal edilir.

Nisanlama tavasinin sethini çizilmaqdan ve zerbelerden qorumaq lazimdir. Is qurtardiqdan sonra tava temiz quru eski ile silinmeli ve ustu ortulmelidir. Nisanlama zamani agaç emalinda oyrenilen aleterden basqa azan reysmus stangenreysmus kimi aletlerden istifade edilir.

Çizandan nisanlanaçaq detalin uzerinde xetler çekmek uçun istifade olunur.

İs zamani tehlukeli olmamasi uçun aletin bir uçu eyilmis veziyyetde hazirlanir.

Sunbe çizan vasitesi ile çekilmis xett uzerinde noqteler qeyd etmek uçundur. Sunbe uzunlugu 80-90, diametri 15-20mm olan metal çubuqdan ibaretdir. Onun bir uçu 30-45 dereçe buçaq altinda hazirlanir ve tablanir.

Reysmus-paralel saquli ve ufuqi xettler çekmek habele nisanlanaçaq detali nisanlama lovhesi uzerinde yerlesdirmek ve yoxlamaq uçun isledilir. Resysmus çuqun altliq, dayaq, xamut ve iyneden ibaretdir. Altliq agir olur ve tokme usulu ile hazirlanir. Xamutu dayagin her yerinde berkitmek mumkundur. Iyne ise oz oxu etrafinda firlanir ve dayanaçaga nezeren istenilen buçaq altinda saxlana bilir.

Stangenreysmus detalda pilleleri, deqiq olçmek ve nisanlamaq uçundur. Bu alet uzerinde bolguleri olan stanqdan ve çerçiveden ibaretdir.

Stangenreysmusla saquli mustevide mueyyen veziyyetde ufuqi çizgilerde mumkundur. Hemin meqsedle elave ayaqdan istifade edilir. Bu aletler 0,1 ; 0,05 ve 0,02 mm olçme deqiqliyi ile hazirlanir. Onlarin en boyuk olçme serhedi 1000 mm-dir.


^ NİŞANLAMA ƏMƏLİYYATI


Nisanlamaya baslamazdan evvel pesdah diqqetle gozden keçirilir, noqsanlar arasdirilir, olçulerinin duzgunluyu ve emal paylarinin lazimi qeder olmasi yoxlanilir. Sonra nisanlamaq uçun hazirlanan seth temizlenir,uzerindeki nahamarliq aradan qaldirilir ve renglenir. Rengleme - emal zamani kele-koturluyun aydin gorunmesi uçun aparilir. Emal olunmamis ve ya kobud emal edilmis sethler tebasir tez qoruyan boyalarla renglenir. Tebasir suda sude oxsar qatiliqda mehlul alinana qeder hell edilir. Bele mehlula az miqdarda ketan yagi qatilir. Temiz emal olunmis sethleri renglemek uçun mis kuporosu mehlulundan istifade edilir. Mis kuporosu mehlulu seth uzerine firça ve ya eski vasitesi ile çekilir, seth nazik ve mohkem mis tebeqesi ileortulur. Nisanlanmis xetler bele seth uzerinde aydin gorunur.

Renglenen sethe nisanlama çiziqlari çekmezden evvel çiziqlarin çekileçeyi baza mueyyen edilir. Mustevi nisanlamada yasti hisselerin zolaqli ve tebeqeli materiallarin kenarlari habele seth uzerine çekilmis muxtelif xetler meselen merkezi orta ufuqi saquli yaxud maili xetler baza ola biler.

İs zamani çiziqlar el ile surtunme netiçesinde pozulur ve aydin gorunmur. Bele hallarin bas vermesi uçun nisanlama xetleri uzre sunbe vasitesile kiçik oyuqlar açilir.

Nisanlama zamani butun hendesi qurmalar duzxett ve çevre vasitesi ile çekilir. Silindirik hisselerin yan uzerinde merkez pergar reysmus buçaqliq ve merkez axtaran vasitesi ile tapilir.

Pergar vasitesi ile merkezin nisanlamasi uçun pesdal mengenede sixilir. Pergarin yollari hemin pesdahin radiusundan bir az çox ve yaxud az açilir. Pergarin eyilmis qolu pesdahin yan sethine soykedileçek, sivri qolu ile qovs çekilir.

Merkezin reysmus vasitesi ile nisanlamasi zamani pesdah nisanlama tavasi uzerinde qoyulmus prizmalar yaxud paralel altliqlarda yerlesdirilir. Sonra pesdah sol elde tutulur, reysmus sag el ile tava uzerinde gezdirilir, iti uçu vasitesi ile pesdahin yan uzunde qisa çiziq çekilir. Pesdah çevrenin 1\4-i qeder donderilerek hemin usulla 2-çi aziq çekilir. 3çu ve 4çu çiziqlarin çekilmesi uçun her 1\4 dovrden eyni is tekrar gorulur, çiziqlarin daxilinde olan merkez sunbe ile gozeyari nisanlanir.

Nisanlama ulgu ile aparildiqda ulgunu evvelçeden renglenmis pesdahin uzerine qoyurlar.Ulgunun konturu uzre çiziqla kentir ve hemin yeri sunbeleyirler. Bu usulla nisanladiqda elave qurmalar ve olçme isleri aparmaq lazim gelmir ve vaxta xeyli qenaet edilir. Ulgu qalinligi 2-5mm olan nazik tebeqe poladdan hazirlanir.

Çertyojun olçulerindeki noqsanlar onun duzgun oxunmamasi olçulerin pesdah uzerine sehv koçurulmesi nisanlama-olçme alet ve tertibatlarinin qeyri-deqiqliyi ve diger sebebler uzunden bezen nisanlanan detal zay ola biler. Zererli netiçe alinmamasi uçun emeliyyat diqqetle ve deqiq aparilmalidir.


^ FƏZA NİŞANLAMASI


Pesdahin muxtelif mustevilerinde yeelesen bir neçe uzu bir uzden ve ya bir xetden baslayaraq emal edilirse bele hissenin nisanlamasina feza nisanlamasi deyilir.

Pesdahin orta hissesinde yerlesen emal edilen ve ya edilmeyen sethler musteviler ya da desiklerin merkezi baza goturule biler. Bazanin seçilmesinde asagidaki qaydalar rehber tutulmalidir.

  1. Evvelçeden emal edilmis uz varsa pestahin hemin uzu baza qebul edilmeli.

  2. Butun sethler emal edilmelidirse detal uçun daha muhum olan uz baza qebul edilmeli

  3. Xariçi ve daxili uzler emal edilmeyibse xariçi uz baza kimi goturulmelidir.

  4. Pestahda desik, qabariq varsa, onlardan çekilmis xett baza qebul edilmelidir.

Baza qebul edildikden sonra nisanlama qaydalari nisanlanan pesdahin tava uzerinde yerlesdirilmesi ve qoyulmasi mueyyenlesdirilir lazimi nisanlama alet ve tertibati seçilir.

Feza nisanlamasi usullari mustevi nisanlanmasi usullarindan esasli suretde ferqlenir. Feza nisanlamasi zamani neinki muxtelif mustevilerde ve buçaqlar altinda yerlesen pesdahin ayri-ayri sethleri nisanlanir, hem de bu sethlerin nisanlanmasi bir-biri ile elaqelendirilir. Feza nisanlanmasi bir qayda olaraq, nis.anlama tavasi uzerinde yerine yetirilir.

Feza nisanlamasi esasen adi olçu xetkesi, saquli xetkes, buçaqliq, çiza, reysmus, pergar, snbe çekiçle aparilir. Pesdahin nisanlama tavasi uzerinde qoyulmasi ve berkidilmesi uçun prizmalar, buçaqliqlar, altliqlar ve diger tertibatlardan istide edilir.

Ulgu uzre nisanlama en mehsuldar usuldur. Bu usullla nisanlama tetbiq edilen ulguler detalin bir neçe sethini ehate edir.


^ MƏMULATIN ƏYİLMƏSİ VƏ DÜZƏLDİLMƏSİ – 4 SAAT


Metalin eyilmesi, onun tezyiq altinda emali metodlarindan biridir. Bu emeliyyat vasitesi ile tebeqe zolaq ve dairevi materiallar emal edilir. Kiçik en kesikli materiallar soyuq halda eyilir, boyuk en kesikli materiallar ise qizdirildiqdan sonra emal edilir.

Isti eyme pesdahin qalinligi 5 mm-den çox olduqda ve mengenede soyuq halda eyme mumkun olmadiqda tetbiq edilir.

Tedris emalatxanalarinda tebeqe zolaq ve çubuq pesdahlari soyuq halda eydikde esas isler el aletlerinin komeyi ile yerine yetirilir. Istehsalatda ise detallarin kutlevi emalinda eyiçi masin, stamp, saganaq ve diger tertibatdan istifade olunur. Telabatdan asili olaraq pesdahlar uzununa ve enine istiqametde eyilir. Eyildikde pesdahlar oz forma ve olçulerini de deyisir. Adeten bu deyisikliyi aradan qaldirmaq uçun çekiçden istifade edilir. Pesdahin eyien yeri çekiçle emal edilir teleb olunan formasi saxlanir.

Agaç çekiç memulati ezmir ve xarab etmir. Ona gore de tebeqeler ekser halda agaç çekiçlerle eyilir.

Memulatin eyilen yerinde iti buçaq emele getirmek lazim geldikde tebeqe agaç çekiçle eyildikden sonra polad çekiçle yavas-yavas vurulur ve iti buçaqlar duzeldilir.

Pestahi eydikde deformasiyaya ugrayir. En kesiyinin deformasiyasi eyilme radiusundan eyilme buçagindan ve materialin qalinligindan asilidir. Eyilme radiusu ve buçagi kiçik materialin qalinligi çox olduqça defarmasiya da çoxalir. Eyme zamani eyileçek materialin mohkemlik heddi elastik uzanma ve plastik defarmasiya eyme isine mueyyen tesir gosterir.

Materialin eyilme muqavimeti ne qeder çox olarsa bir o qeder çetin eyiler. Bunu asanlasdirmaq eyme zamani mohkemlik heddinin deyisdirilmesinin yeni materialin qizdirilmasini teleb edir.

Eyme emeliyyatindaki pay hazirlanan memulatin olçulerinin deqiq olmamasindan çep eyilmelerden emeliyyatda brak emele gelmesinin esas sebebi eyilme yerinin duzgun nisanlanmamasi pestahin mengenede duzgun yerlesdirilmemesi guçlu zerbeler endirilmesi duzgun olmayan sagaqlarin tetbiqi ve.s ile elaqedardi.


^ METAL MƏMULATIN DÜZƏLDİLMƏSİ


Eyilmis ve ya ezilmis detallari evvelki formalarina salmaq uçun duzeltme emeliyyati aparilir. Muxtelif detal ve materiallarin sethleri uzerindeki kele-koturluyun aradan qaldirilmasi emeliyyatina duzeltme deyilir.

Eyilmis hisseni duzeltmek uçun detali zindan ve ya metal lovhe uzerine qoyub çekiçi sag ele gotururler. Detalin qabariq yerlerine çekiç doyeçinin qabariq hissesi ile evvelçe zeif sonra guçlu zerbeler endirirler. Zerbeler doyeçin tili ile endirilerse is zay ola biler.

Metalin el ile duzeldilmesi çox vaxt aparmaqla yanasi hem de agir zehmetli isdir. Bu isi el presi ile gorerken hem emek serfine hem de vaxta qenaet olunur netiçede emek mehsuldarligi yukselir.

Tebeqe metal agaç çekiçler ve metal sigallayiçilarla duzeldilir. Çox nazik tebeqeler ise tava uzerinde hamar agaç ve ya metal tirçiklerle hamarlanir. Duzeldilmek uçun pestah duzeltme tavasi uzerine qoyulur ve ortasindan el ile basilir. Pestahin qiraqlari tavaya kip yapismirsa demeli onun ortasi qabariqdir. Bele halda butun tebeqe ortadan baslayaraq kenarlara dogru yungulçe çekiç vurmaqla duzeldilir. Bu is pestah yasti sekle dusene qeder davam etdirilir.


^ METALLARIN ÇAPILMASI VƏ KƏSİLMƏSİ – 4 saat

(2 SAAT praktiki iş)


ÇAPMA-metalin qelem ve ya darqelem (kreysmeysel) vasitesi ile emalidir. Bu emeliyyyat mengenede nisanlama tavasi ve ya zindan uzerinde bezen ise detalin oz yerinde aparilir.Çapma islerini aparmaq uçun çilinger çegiçinden istifade olunur. Bu çekiç 1) yumrubasli ve 2) kvadratbasli hazirlanir.

Memulatin uzerinde zerbe yerinin qalmamasi uçun doyeçin sethi bir qeder qabariq hazirlanir. Kenarlarinda ise hasiye açilir. Çekiçin burnu paz uçu ise girde seklindedir. Çekiçin desiyinde desteyin daha mohkem oturmasi uçun desteyin uçunu 2-3 mm qalinliginda paz vurulur. Desteklerin uzunlugu çekiçin agirligindan asili olaraq 250-450 mm-dek olur.

Çekiçlerin agirligi ise 200-1000 q-dir. Metallarin çapilmasinda kesme aleti kimi qelem ve darqelemden istifade olunur. İsti metali çayran qelem demirçi qelemi soyuq metali çayran qelem çilinger qelemi adlanir. Çilinger qelemi 1) islek 2) orta 3) zerbe hissesinden ibaretdir.

Qelemin islek hissesi paz seklindedir. Basligi konus seklinde kenarlari ise girdedir.

Emal prosesinde detalin teleb olunan formasini almaq uçun metal artigini yonqar seklinde kesmek lazimdir. Bu meqsedle aletin kesiçi hissesi paz çeklinde hazirlanir.Qelem-paz hissesi deqiq itilenmis kesme aletidir. Mengenelerde tebeqe ve zolaq materiallar habele enli sethler çayrilir. Tebeqe metal mengenenin dodagi seviyyesinde zolaq material ise ya onun dodaqlari seviyyesinde ya da bir seviyyeden yuxari xett uzre çapilir. Qalinligi 1,5 mm qeder olan metal qati bir gedisde 3 mm-e qeder olan ise iki gedisde çapilir. Nisanlama tavasi ve zindan uzerinde çapma isleri saquli veziyyetde yerine yetirilir. Bunun uçun emal edileçek material evvelçe nisanlama tavasi ve ya zindan uzerinde qoyulur. Sonra qelem emal edileçek bu material uzerinde sol el ile saquli veziyyetde tutulur ve guçlu çekiç zerbeleri endirilir. Çapma nisanlama xettinden 2-3 mm kenarda tapilir. Axirinçi gedisde tebeqe çevrilir ve o biri terefden yeniden çapilir. Emal prosesinde detalin teleb olunan formasini almaq metal artiginin yonqar seklinde kesmek lazimdir. Bu meqsedle aletin kesiçi hissesi paz seklinde hazirlanir. Pazvari aletin emal edilen metala tesiri pazin veziyyetinden ve aletin oturaçagina verilen quvvenin istiqametinden asili olaraq deyisir. Pazin isi esasen iki çurdur. 1) pazin oxu ve aletin oturaçagina tetbiq edilen quvvenin tesiri istiqameti pesdahin sethine perpendikulyardir. Bele olduqda pesdah kesilir- parçalanir. 2) pazin oxu ve aletin oturaçagina tetbiq edilen quvvenin tesiri istiqameti ile pesdahin sethi arasinda alinan buçaq 90 –den kiçikdir. Bele olduqda pesdahdn yonqar goturulur.

Nisanlama tavasi ve zindan uzerinde çapma isleri saquli veziyyetde yerine yetirilir. Bunun uçun emal edileçek material evvelçe nisanlama tavasi ve ya zindan uzerine qoyulur. Sonra qelem emal edileçek bu material uzerinde sol el ile saquli veziyyetde tutulur ve guçlu çekiç zerbeleri endirilir. Çapma nisanlanan xetden 2-3 mm kenarda aparilir. Axirinçi gedisde tebeqe çevrilir ve o biri terefden yeniden çapilir.

Metalin el ile çapilmasi agir ve çox vaxt aparan bir isdir. Pnevmatik çekiçlerle metali çapdiqda is hem yungullesir hem de vaxta xeyli qenaet edilir. Belelikle emek mehsuldarligi bir neçee defe artir. Çapiçi pnevmatik çekiçler sixilmis hava ile isleyir. Çekiç lulesindeki xususi doyeç, sixilmis havanin tesiri altinda, silindrde oldugu kimi, yuxari ve asagi hereket ederek lule desiyine geydirilmis qeleme bir sira ardiçil zerbeler endirir. Çilinger is zamani pnevmatik çekiçi tutub sag eli ve govdesi ile ona tezyiq edir, sol eli ile qelemi çapma xetti istiqametine yoneldir. Darqelem de qelem kimi itilenir. Itilendikden sonra qelem ve darqelemin kesiçi agzi abraziv bulovle duzeldilir. Itilik buçagi ulgu ile yoxlanir.


^ METAL KƏSƏN QAYÇI İLƏ KƏSMƏ


Metal kesmenin metal çapmadan ferqi- kesme zamani zerbe quvvesi yerine qayçi, biçqi, inteqralli biçqi, ve basqa aletlerin komeyi ie metala lazimi forma ve olçu veren sixiçi quvve tetbiq etmekdir. Nazik tebeqe polad qayçi ile iki tavili tir, siveller, zolaq ve yumru polad el biçqisi ve mexaniki biçqi ile boru kesenle, meftil iti agiz kelbetinle kesilir. Muasir istehsalatda metal kesme isleri esasen mexaniklesdirilmisdir.

Mexaniklesdirilmis kesmeler inteqalli biçqi elektrik qayçisi diskli elektrik biçqisi, boru kesen ve s. dezgahlarla yerine yetirilir.

Iti agiz kelbetin meftili kesmek uçun isledilir. Onun tablanmis iti dodagi olan iki qovsvari desteyi vardir. Iti agiz kelbetinler Y-7, Y-8 markali karbonlu alet poladindan duzeldilir. Onlarin uzunlugu 125-200 mm, kesen agzinin eni ise 25-40mm-dir.

Meftili sol el ile dodaqlarin arasina qoyulur, sag el ile destekleri sixirlar. Qalinligi 1 mm qeder olan tebeqe material çilinger el qayçisi ile kesilir. Qayçi oynaq birlesdirilen tablanmis çox iti ve çilalanmis tiyesi olan lovheden ibaretdir. el qayçilari U-7, U-8 markali poladdan hazirlanir.

Umumi uzunlugu 300 mm, tiyesinin uzunlugu ise 50-100 mm-dir. Emal edileçek material tiyeler arasina qoyulur, destekler sag elin barmaqlari ile sixilir ve metal kesilir.

Altiqli ve lingli qayçilar qalinligi 3 mm-e qeder olan tebeqe metali kesmek uçundur. Tiyelerinin itileme buçagi 20-30 dereçedir. Qayçilarla boyuk buçaq emele getirerek kesmek çetindir. Kiçik buçaq emele getirmek uçun tiye tez kutlesir.

Altiliqli qayçilarla keserken pesdah tiyeler arasina ele yerlesdirilir ki, yuxari tiye metal tebeqe uzerinde olan nisan xetti ile st-uste dussun, sonra destek el ile basilir.

Altiliqi qayçilarla isleyerken tiyelerin mustevileri arasinda ara boslugu qalmasina yol verillmir. Bele ara boslugu destekleri birlesdiren sarnir islenib yeyildikde meydana çixir. Ara boslugu olduqda material ezilir ve kesilme yerlerinde tiliskeler emele gelir. Toxunan musteviler arasinda boyuk surtunmenin bas vermemesi uçun qayçinin kesen tiyeleri vaxtasiri masin yagi ile yaglanir.

Metal el elektrik qayçisi ile xeyli asan ve tez kesilir. Bu qayçi ile qalinligi 2,7 mm-e qeder olan polad tebeqeleri 2 m/deq sureti ile kesmek mumkundur.


^ ƏL BIÇQISI İLƏ KƏSMƏ


Tedris emalatxanasinda metali el ile kesdikde çox zaman biçqidan istifade edilir. Tebeqe polad ikitavrli tir, sveller, zolaq ve metal çubuqlari el biçqilari ile kesilir. Biçqi çerçive, biçqi zolagi, destek, basliq, ve zolagin tarimligini nizamlamaq uçun qulaqli qaykadan ibaretdir. Çerçive butov ve aralanan hazirlanir. Nazik metal tebeqeler lobzikle kesilir. Lobzik de biçqi kimidir. Lakin onun zolagi daha ensiz ve nazikdir.

Lobziqle isleyen adam metal tebeqeni ozune teref misarlayir. Tebeqe ufuqu veziyyetde lobziqin desteyi asagidakindan tutulur. Misarlama yuxaridan asagiya istiqametde aparilir.Biçqi vasitesile memulat esasen mengenede bezen de oz yerinde kesilir. Biçqi ile kesen sexs mengene qarsisinda yarimdonmus veziyyetde dayanir sag eli ile aletin desteyinden sol eli ile ise çerçivenin qabaq uçundan tutur.

Emeliyyat zamani biçqi metala girmeyib onun sethi boyu surusurse kesme evvelçe aletin tini sonra ise ozu ile aparilir. Kesmeni qurtarana yaxin biçqiya edilen tezyiq azaldilir.

Biçqi ile isleyarken birbasa ve ikibasa gedis sureti ne qeder boyuk olarsa metal bir o qeder tez kesilir. Emeliyyat prosesinde ikibasa gedislerin sayi adeten 30-60 arasinda olur. Kesme zamani bezen biçqinin zolagi yana gedir onun veziyyetini duzeltmeye çalisdiqda ise sina biler. Zolaq yana geden hallarda pestani çevirib o biri terefinden kesmek meslehetlidir. Pestahlarin en kesikleri hendesi forma ve olçulerinden asili olaraq el biçqisi ile kesmenin usullari muxtelifdir:

1) Zolaq metali kesme

2) Tebeqe metali kesme

3) Dairevi materiali kesme

4) Borulari kesme

5) Vintlerin basinda slis açma

6) Metali nisan uzre kesme

7) Nazik tebeqeleri kesme

Zolaq metal ensiz terefinden kesilir. Çunki bu zaman quvve kiçik saheye dusur ve zolaq tez kesilir. Zolaq ensizdirse is prosesinde biçqi zolaginin en azi 2-3 disi istirak etmir ve netiçede dis sina bilir. Bele ensiz zolaq enli terefinden kesilir.

El biçqisi ile kesdikde borular evvelçe lazim olan uzunluqda olçulur ve nisanlanir. Nazik divarli ve ustu temiz borulari baglama zamani ezilmesi uçun mengenede taxta sixaç arasinda sixirlar.

Slis açmaq uçun vintlerin basi yumsaqdodaqli mengenede sixilir ki, yivler xarab olmasin. Xirda vintler uçun bu meqsedle çins poladdan hazirlanmis nazikzolaqli biçqidan istifade edilir.


II smestr


^ MƏMULATIN YEYƏLƏNMƏSİ. YEYƏLƏRİN

KONSTRUKSİYASI VƏ NÖVLƏRİ. – 4 saat


Yeye tablanmis muxtelif profilli polad brus seklinde islek uzerinde disler kertilmis kesiçi aletdir. Disli hissesinin uzunlugu muxtelif olanbu alet nazik metal qatini yanqar seklinde kesir.

Yeyenin kertikleri 1) birqat (sade) 2) ikiqat ( çarpaz) olur. Birqat kertikli yeye metaldan dislerinin uzunlugu qeder yanqar goturulur. Bele yeye ile isleyerken guç de tez teleb olunur. Bu yeyelerle yumsaq metallar ( mis buruç tunç aliminium) yeyelenir. Birqat kertik yeyenin yani ile 70-80 buçaq teskil edir.

İkiqat kertikli yeyelerde kertiklerin biri alt o biri ise ust kertik adlanir. Çarpaz kertikli yeyelerin alt kertite 55 ust kertiye ise 70 buçaq altinda olur. Muxtelif metallari emal etmek uçun yeyelerin mil buçaqlari deyisir.

Alt kertiyin addimi ( iki qonsu dis arasinda mesafe) ust kertiyinkinden çox olur. Ona gore de disler yeyenin oxu ile mueyyen buçaq teskil edir. Bunun netiçesinde emal edilen sethde derin yuvalar qalmir, seth daha temiz ve hamar alinir.

Yeyenin disleri kertme dezgahinda xususi qelemle kertilir yaxud frezleme pardaqlama ve dartma yolu ile açilir.

Yeyeler adi xususi torpu ve nadfil kimi novlere bolunur. Adi yeyeler qrupuna yasti kutburun kvadrat uçuzlu yarimdairevi ve dairevi yeyeler daxildir.

Xususi yeyelere biçaqvari rombkesikli ovalkesikli yeye ve.s aiddir. Torpu (raspil) xususi noqtevi disleri olan yeyelerdir. Bu yeyeler yasti kutburun yasti itiburun yarimdairevi ve dairevi sekil de hazirlanir.

Nadfil ( xirda yeyeler) yasti kutburun yasti itiburun uçuzlu kvadrat yarimdairevi oval ve rombsekilli habele biçaq sekilinde olur.

1 sm uzunluguna dusen dislerin sayina gore yeyeler alti sinfe bolunur:

1-çi sinif – iridisli kobud yeyeler. Bu yeyeler memulati kobud yeyelemek uçun tetbiq olunur.

2-çi sinif xirdadisli uz yeyeleri, sethlerin temiz yeyelenmesinde isledilir.

3-çu, 4-çu, 5-çi ve 6-çi siniflerde xirda ve çox xirda disli mexmeri yeyelerdir. Memulatin uzerini tamamlama, yetirme ve pardaqlama emeliyyatina hazirlamaq uçun bu yeyelerden istifade olunur.

Torpu yeyeler babbit, qurgusun, sink, agaç, gon ve.s kimi yumsaq metallari ve qeyri metallari kobud yeyelemek uçundur.

Nadfiller çox deqiq xirda memulatlari ve metallari adi yeyelerle yeyelemek mumkun olmayan yerlerini yeyelemek aletleri ve staplari emal etmek uçun isledilir.

Yeyeler islendikde yeyilir ve kesme qabilliyyetini itirir. Seliqesiz reftar etmek qelpesi ve qapagi temizlenmis yaxud tablanmis pestahlari berk metallari yeyeleme netiçesinde alet vaxtindan qabaq siradan çixir.

Teze yeyenin disleri tiliskeli oldugu uçun berk çugunu ve poladi yryeleye bilmir. Bele yeye ile evvelçe yumsq poladi tunçu burunçu ve ançaq dislerin tikisleri tamam qopub tokuldukden sonra berk metallari yeyelemek meslehetdir.

Yeyeleri bir-birinin ustune qoymaq bir yere yigilmis aletlerin ve metal hisselerin uzerine atmaq olmaz. Kutlenmis ve yeyilmis yeyeler berpa olunmaq uçun tehvil verilir. Yeyenin disleri get gede xirdalanir, kiçilir. Bunun qarsisini almaq çun herden bir disler kobud sumbata dasi ile goturulur ve yeyede teze disler kertilir.

Yeyenin en kesiyinin formasi emal olunan uzun sekline gore mueyyen edilir. Yeyelerle bir sira isler gorulur.

  1. yasti yeyelerle musteviler ve qabariq uzler, habele slisler ve yuvalar yeyelenir.

  2. Oval ynli yasti yeyelerle qalteller ve basqa muxtelif dairelerin uzleri yeyelenir.

  3. Uçuzlu yeyelerle daxili buçaqlar, uçuzlu desiklerin içi ve habele yasti yer ile yeyelemek mumkun olmayan daxili musteviler yeyelenir.

  4. Kvadat yeyelerle kvadrat ve duzbuçaqli desikler, habele enli yasti yeye ile yeyelemek mumkun olmayan dar musteviler yeyelenir.

  5. Yarimdairevi yeyelerin yasti yani ile musteviler, qabariq yani ile çokek uzler (yarimdairevi çuxurlar) yeyelenir.

  6. Dairevi yeyelerle dairevi ve oval desikler, habele yarimdairevi yeye ile emali mumkun olmayan çokek uzler yeyelenir.

  7. Biçaq seklinde yeyelerle daxili buçaqlar, pazvari yuvalar, dar yariqlar habele uçuzlu dorduzlu ve duzbuçaqli desiklerin uç mustevileri yeyelenir.

  8. Oval yeyelerle daxili ve xariçi çokek uzler, oval desikler, qalteller ve sokek dairelenen uzler yeyelenir.

Nadfil yeyeler çox deqiq ve xirda islerde lazim olur. Bele yeyelerin kertilmis hissesinin uzunlugu 40, 60, ve 80 mm olur.

1   2   3   4   5



Реклама:

Похожие:

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye-pedaqoji texnikumu

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye-pedaqoji texnikumu

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye-pedaqoji texnikumu

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ. TƏHSİl problemləRİ İnstitutu. Baki sənaye-pedaqoji texnikumu

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye-pedaqoji texnikumu

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye-pedaqoji texnikumu

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAzərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Təhsil Problemləri İnstitutu Bakı Sənaye-Pedaqoji Texnikumu

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAZƏrbaycan respublikasi təhsil nazirliyi azərbaycan respublikasi təhsil problemləri institutu baki sənaye pedaqoji texnikumu

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye pedoqoji texnikumu

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedaqoji texnikumu iconAZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ TƏHSİl problemləRİ İnstitutu baki sənaye – pedoqoji texnikumu

Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©sd2.uchebalegko.ru 2000-2013
При копировании материала обязательно указание активной ссылки открытой для индексации.
обратиться к администрации
Документы